{"id":26,"date":"2020-08-05T19:48:42","date_gmt":"2020-08-05T16:48:42","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.istihbarat.club\/2020\/08\/05\/orta-oyunu\/"},"modified":"2021-03-29T21:16:34","modified_gmt":"2021-03-29T18:16:34","slug":"orta-oyunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/istihbarat.club\/vitrin\/orta-oyunu\/","title":{"rendered":"Orta Oyunu"},"content":{"rendered":"\n

Orta oyununun T\u00fcrk Dil Kurumu\u2019ndaki tan\u0131m\u0131; \u201cSahne, perde, dekor, sufl\u00f6r kullanmadan halk\u0131n ortas\u0131nda oynanan T\u00fcrk halk tiyatrosu\u201d \u015feklindedir. Geleneksel T\u00fcrk tiyatrosunun t\u00fcrlerinden orta oyununun tam olarak ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 belli de\u011fildir ama \u201corta oyunu\u201d terimi, 19.yy\u0131lda kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015f ve bu y\u00fczy\u0131lda yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kavuklu ve Pi\u015fekar<\/strong><\/strong> adl\u0131 iki kahraman\u0131n etraf\u0131nda geli\u015fen, genellikle \u201cpalanga\u201d veya \u201cmeydan\u201d ad\u0131 verilen bir yerde g\u00f6sterilen oyun t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bir olay \u00e7evresinde ge\u00e7en, olayla ili\u015fkili taklit, sohbet, n\u00fckte, m\u00fczik ve \u015fark\u0131dan olu\u015fan bir oyundur. Orta oyunu bir olay \u00e7evresinde d\u00f6n\u00fcyorsa da orta oyunu do\u011fa\u00e7lama ile yap\u0131l\u0131r. Oyunun ba\u015f ki\u015fileri Kavuklu ve Pi\u015fekar\u2019d\u0131r. Kavuklu cahil, af ge\u00e7inen ama asl\u0131nda kurnaz, ne\u015feli, zeki bir halk tipidir; Pi\u015fekar ise okuma yazma bilen, ak\u0131ll\u0131, iyiyi k\u00f6t\u00fcden ay\u0131rt eden, k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve medeni bir ki\u015fili\u011fi temsil eder. Kavuklu ve Pi\u015fekar aras\u0131ndaki bu ili\u015fki Hacivat ile Karag\u00f6z<\/strong><\/strong> ili\u015fkisine benzer.<\/p>\n\n\n\n

\u201cHemen her fas\u0131l\u00adda Kavuklu\u2019nun bir i\u015f aramas\u0131 ve i\u015f sahibi olmas\u0131yla i\u015f yerinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in D\u00fckk\u00e2n, zennelerin mahallede bir ev aramalan i\u00e7in Yeni D\u00fcnya gerektir. D\u00fckk\u00e2n, G\u00f6zlemeci oyununda g\u00f6zlemeci d\u00fckk\u00e2n\u0131, Telgraf\u00e7\u0131 oyununda telg\u00adraf \u00e7ekilen yer, Foto\u011fraf\u00e7\u0131\u2019da foto\u011fraf\u00e7\u0131 d\u00fckk\u00e2n\u0131, Eskici Abdi veya Kundurac\u0131 oyununda ayakkab\u0131c\u0131 d\u00fckk\u00e2n\u0131, Ka\u00ad\u011f\u0131thane Sefas\u0131\u2019nda kahve oca\u011f\u0131 yerine ge\u00e7er.Yeni D\u00fcnya\u2019ya gelince, bu da \u00e7o\u011fu kez ev olarak kul\u00adlan\u0131l\u0131r. Kimi kez ba\u015fka yerleri g\u00f6sterdi\u011fi de olur. \u00d6rne\u011fin Hamam oyununda hamam\u0131, Ferhad ile \u015eirin\u2019de \u015eirin\u2019in k\u00f6\u015fk\u00fc. Kimi kez iki yeni d\u00fcnya olabilir: Tahir ile Z\u00fchre oyununda bir Yeni D\u00fcnya, Kara Vezir\u2019in kona\u011f\u0131n\u0131n ha\u00adrem dairesini, \u00f6teki Yeni D\u00fcnya ise Z\u00fchre\u2019nin kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ta\u015f oday\u0131 canland\u0131r\u0131r. Oyun yeri yuvarlak ve \u00e7epe\u00e7evre seyirci ile ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir alan oldu\u011fu i\u00e7in, Yeni D\u00fcnya a\u00e7\u0131k bir kafestir; b\u00f6ylece, seyirciler hangi y\u00f6nden bakar\u00adlarsa baks\u0131nlar, g\u00f6r\u00fc\u015fleri kapat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla bir\u00adlikte, kimi oyunlarda Yeni D\u00fcnya bez veya k\u00e2\u011f\u0131tla kapla\u00adn\u0131r. B\u00f6yle kapal\u0131 Yeni D\u00fcnyalara bir iki \u00f6rnek verebiliriz: \u00c7ivi Bask\u0131n\u0131, Foto\u011fraf\u00e7\u0131, Tahir ile Z\u00fchre gibi oyunlarda Yeni D\u00fcnya b\u00f6yle kapal\u0131d\u0131r.\u201d
(And, T\u00fcrk Tiyatro Tarihi)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Orta oyunundaki ki\u015filer<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n

Orta oyununda birden fazla hikaye oynanm\u0131\u015ft\u0131r. Ve bu oyunlarda ki\u015filer de\u011fi\u015febilmektedir. \u00d6rne\u011fin \u00c7e\u015fme oyununun ki\u015fileri: Pis\u0327ek\u00e2r (K\u00fc\u00e7\u00fck I\u0307smail Efendi), Kavuklu (Kel Ali Efendi), C\u00fcce, 1.Zenne (Kavuklu\u2019nun kar\u0131s\u0131), 2.Zenne (Pis\u0327ek\u00e2r\u2019\u0131n k\u0131z\u0131), Tiryaki, Ermeni (Varbet) Sarhos\u0327, 1.\u00c7elebi ve 2.\u00c7elebi \u2018dir.<\/p>\n\n\n\n

Orta oyunu sahne d\u00fczeni<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131kta, yuvarlak bir alanda oynan\u0131r. Oyun yerine genel ad\u0131 \u201ctema\u015fa \u00e7ay\u0131r\u0131\u201d, oyun oynanan yere de \u201cpalanga\u201d veya \u201cmeydan\u201d denir. Seyirciler alan\u0131n \u00e7evresinde yer al\u0131r. Oyuncular\u0131n giysileri pusat ya da pusat odas\u0131 denen sand\u0131kta bulunur. Oyun yerinde iki dekor bulunur; biri \u201cYeni D\u00fcnya\u201d, di\u011feri ise \u201cD\u00fckk\u00e2n\u201dd\u0131r. Oyun yerinin biti\u015finde \u00e7ad\u0131r ya da perdeyle kapat\u0131lacak bir alanda oyuncular k\u0131yafet de\u011fi\u015ftirir. Oyuncular rolleri bitince sahneden \u00e7\u0131kmaz kenarda otururlar. Her \u015feyin sahnede ger\u00e7ekle\u015fmesi, seyircinin oyunu da oyun arkas\u0131n\u0131 da g\u00f6rmesi biraz epik tiyatroyu an\u0131msat\u0131r. Seyirciler, mevki(erkek seyircilerin bulundu\u011fu b\u00f6l\u00fcm) ve kafes(kad\u0131n seyircilerin oturdu\u011fu b\u00f6l\u00fcm) denen yerlerde oturur.<\/p>\n\n\n\n

Orta Oyununun b\u00f6l\u00fcmleri<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n
a) Giri\u015f<\/strong><\/span><\/h5>\n\n\n\n

Zurna, Pi\u015fekar havas\u0131 \u00e7alar. Pi\u015fekar meydana gelir gelir, orada izleyicileri selamlad\u0131ktan sonra Kavuklu havas\u0131 e\u015fli\u011finde Kavuklu ve Kavuklu arkas\u0131 (c\u00fcce, kambur) gelir. Kavuklu oyuna girdi\u011fi zaman Kavuklu ile Kavuklu arkas\u0131 aras\u0131nda yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmalar \u00fczerine d\u00f6nen komik, k\u0131sa bir s\u00f6yle\u015fme olur. \u00c7o\u011fu kez Kavuklu ve Kavuklu arkas\u0131 s\u00f6yle\u015fme s\u0131ras\u0131nda Pi\u015fekar\u0131 fark etmez., bir anda fark ettiklerinde ise korkudan yere, birbirlerinin \u00fcstlerine d\u00fc\u015ferler. Bunlardan sonra oyunun ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc, Pi\u015fekar ve Kavuklu aras\u0131ndaki s\u00f6yle\u015fme gelir.<\/p>\n\n\n\n

b) Muhavere (S\u00f6yle\u015fme)<\/strong><\/span><\/h5>\n\n\n\n

Bu b\u00f6l\u00fcm en ustal\u0131k isteyen b\u00f6l\u00fcmd\u00fcr. Kavuklu ile Pi\u015fekar aras\u0131nda ge\u00e7en bir \u00e7ene yar\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6yle\u015fme b\u00f6l\u00fcm\u00fc iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fur<\/strong><\/strong><\/em>:<\/p>\n\n\n\n

  • \u00d6nce s\u00f6yle\u015fen ki\u015filerin birbirleriyle tan\u0131d\u0131k \u00e7\u0131kmas\u0131, birbirlerinin s\u00f6zlerini yanl\u0131\u015f anlamas\u0131 gibi g\u00fcld\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u00f6yle\u015fme ki buna \u201cAzbar\u201d denir; sonra da \u201cTekerleme\u201d denilen s\u00f6yle\u015fme b\u00f6l\u00fcm\u00fc gelir.<\/li>
  • Tekerlemelerde Kavuklu, Pi\u015fekar\u2019a olmayacak bir olay\u0131 ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7mi\u015f gibi anlat\u0131r. Pi\u015fekar da bunu ger\u00e7ekmi\u015f gibi dinler. Sonunda da bunun d\u00fc\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/li><\/ul>\n\n\n\n
    c) Fas\u0131l<\/strong><\/span><\/h5>\n\n\n\n

    Tekerlemeden sonra fas\u0131l ad\u0131 verilen as\u0131l b\u00f6l\u00fcm ba\u015flar. \u00c7o\u011fu kez Kavuklu i\u015f aramaktad\u0131r ve tekerleme sonunda Pi\u015fekar ona bir i\u015f bulur. Kavuklu, burada de\u011fi\u015fik meslek gruplar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. D\u00fckkan dekorunda geli\u015fen olaylar yan\u0131nda ikinci bir olaylar zinciri de Zennelerin Pi\u015fekar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile kiralad\u0131klar\u0131 evde (yeni d\u00fcnya) ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

    d) Biti\u015f<\/strong><\/span><\/h5>\n\n\n\n

    Fas\u0131ldan sonra k\u0131sa bir biti\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc gelir. Pi\u015fekar \u201cS\u00fcr\u00e7-i lisan ettikse affola\u201ddiyerek seyircilerden \u00f6z\u00fcr diler; gelecek oyunun ad\u0131n\u0131 ve yerini duyurur.Daha sonra da zurna ile biti\u015f havas\u0131 \u00e7al\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Orta oyunu video<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    TRT Ar\u015fiv taraf\u0131ndan yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 videolarda orta oyunun en g\u00fczel \u00f6rnekleri sakl\u0131. Bunlar aras\u0131nda M\u00fczir \u00f6zkul\u2019un da yer ald\u0131\u011f\u0131 bir oyun da var. Oyunun ad\u0131 D\u00fckkanc\u0131 ve 1972 y\u0131l\u0131nda oynanm\u0131\u015f ve kayda al\u0131nm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

    \n